محمد خان دشتی

محمد خان فرزند سوم (حاجي خان) است كه درسال1246هـ.ق. در روستاي شنبه چشم به جهان گشود. وي از جمله شعراي بزرگ  و با درايت دشتي است كه باني و مروج علم و ادب و مشوق شعرا ي معاصر خود چون مفتون، كبگاني، فايز و … بود.چنان كه محفل وي  مجمع ادبا و شعرا و فضلاي منطقه جنوب گرديده بود. با توجه به عشق و علاقه و افري كه به علم و كتاب و كتابخانه داشت در حد امكان به طالبان علم كمك مي نمود. گرچه خان بود و داراي زور و قدرت اما فاضلي با سطوت و شاعري چيره دست بود كه خدمات فرهنگي اش براي منطقه باعث افزايش مقام و منزلت او گرديد. وي در قوالب مختلف شعري از جمله قصيده، دو بيتي، قطعه، رباعي، ترجيع بند، مثنوي، مسمط، مرثيه وغزل شعرمي سرود و از قدرت نويسندگي بالايي نيز برخوردار بود. حاصل زحمات علمي – ادبي چند ساله او چند اثر تأليفي است ازجمله (ديوان اشعار) كه مشتمل برقصايد، غزليات، قطعات و دو بيتي هايي است كه بيشتر در ثنا و ستايش حضرت پروردگار ومدح پيامبر و خاندانش و ستايش ناصر الدين شاه و رجال دوره ناصري است. اثر ديگر وي (كلام الملوك) است كه مشتمل بر گفتار پادشاهان و دستورهاي آنان در امور كشوري و لشكري، سياسي، اقتصادي و ... است. در اين كتاب پس از مقدمه به بيان مطالبي در مورد ناصرالدين شاه پرداخته است. از ديگر آثار وي (طريق السلوك) است كه در آن خلاصه حكايات كليله ودمنه را منظوم نموده است و اثر ديگر وي (خسرو و شيرين) است كه اقتباس از داستان خسرو و شيرين شاعر بزرگ نظامي گنجوي است كه در آن اوصاف، استعارات و تشبيهات جالبي وجود دارد. محمد  خان نخستين شاعر از منطقه دشتي است كه ديوان شعرش به طبع رسيده است. شعر او روان و زيباست و از شعراي بزرگي چون سعدي، حافظ، جامي و محتشم كاشاني تأثير پذيرفته است به ويژه تركيب بند وي در مرثيه شهداي دشت كربلا در زيبايي و رواني پهلو به پهلوي تركيب بند محتشم مي زند. محمد خان شاعر بزرگ دشتي سرانجام باتمام خدماتي كه در زمينه گسترش علم و ادب و بناي آباداني در منطقه دشتي به ويژه خورموج انجام داد، در سال 1298هـ.ق. درزندان حاجي ميرزا حسنعلي نصيرالملك حكمران بوشهر وفات يافت.

منبع: کتاب تاریخ تحولات سیاسی اجتماعی دشتی‌‌، در دوران قاجار و پهلوي